Dziekan Wydziału Farmaceutycznego Akademii Medycznej w latach 1987-1993
FARMACEUTA – technologia środków leczniczych
Urodziłam się 10 grudnia 1929 roku w mieście Płocku. Płock wtedy liczył około 30000 mieszkańców i miał opinię miasta szkół i emerytów. Posiadał szkoły ogólnokształcące męskie i żeńskie oraz szkoły o charakterze zawodowym: liceum handlowe, liceum mechaniczne, liceum pedagogiczne. Przykładami szkół ogólnokształących były: gimnazjum i liceum im. Hetmanowej Reginy Żółkiewskiej "Reginki", gimnazjum i liceum im. Marszałka Stanisława Małachowskiego "Małachowianka", które ukończył Rektor A.M. prof. Marcin Kacprzak, gimnazjum i liceum im. Króla Władysława Jagiełły "Jagiellonka", absolwentem, którego był zasłużony bardzo Dziekan Wydziału Farmacji prof. Bolesław Olszewski.
Rodzice moi, Wiktoria i Stefan Pernej, oboje ukończyli seminarium nauczycielskie w Płocku. Ojciec był nauczycielem matematyki i fizyki (po ukończeniu wyższych kursów z tych przedmiotów). Matka była nauczycielką nauczania podstawowego. Podobnie nauczycielami byli późniejsi moi teściowie, Maria i Leopold Gutkowscy. Teściowa nauczała języka rosyjskiego w szkołach podstawowych, teść uczył historii. Wyszłam za mąż, za Jerzego Gutkowskiego, na drugim roku studiów (1950 rok). W wyniku tego faktu zmieniłam nazwisko z Pernej na Gutkowska. Wychowaliśmy wspólnie dwie córki: Sławę (farmaceutka, nauczyciel akademicki WUM) i Krystynę (magister psychologii, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Warszawskiego). Mąż Sławy (Andrzej Baranowski) i ich córka Anna byli również nauczycielami akademickimi WUM. Anna obecnie jest nauczycielem akademickim w Szwecji (jest profesorem).
We wczesnych latach życia (lata przed II Wojną Światową) rozpoczęłam pracę społeczno-organizacyjną zapisując się do Związku Harcerstwa Polskiego w Płocku do drużyny zuchów, a następnie od 1945 roku działałam zdobywając kolejne stopnie w harcerstwie i harcerskie sprawności.
Ze względu na trudną sytuację materialną już jako uczennica zarobkowałam udzielając młodszym uczniom korepetycji z matematyki i fizyki (sama miałam bardzo dobre przygotowanie z tych przedmiotów od ojca).
W 1939 roku w czasie II Wojny Światowej zdałam do piątego oddziału szkoły podstawowej. Po zawieszeniu, przez niemieckiego okupanta nauczania podstawowego dla dzieci polskich, rodzice moi zorganizowali w mieście tajne nauczanie, w którym brałam czynny udział pełniąc rolę uczennicy lub stojąc na straży w celu ukrycia zajęć przed Niemcami. W tajnym nauczaniu też ukończyłam program szkoły średniej z łaciny i języka niemieckiego.
W czasie okupacji zostałam zmuszona do pracy w wieku lat 11-12 w charakterze służącej w rodzinie Volksdeutshów. Następnie zostałam zatrudniona w charakterze ekspedientki w niemieckim sklepie z obuwiem i skierowana przez jego szefa i właściciela, Wilhelma Freynicka do obozu, z którego miałam być wywieziona do kopania okopów na Litwie (przeciw Armii Czerwonej). W przeddzień terminu, zgłoszenia się na wyjazd osób wyznaczonych do kopania okopów, do mojego mieszkania przyszło trzech mundurowych członków Gestapo w celu wydobycia adresu mojego ukrywającego się ojca jako członka AK. Gestapowcy nie mogąc usłyszeć żądanej wiadomości usiłowali ją wydobyć za pomocą bicia po twarzy mojej matki i mnie. Z obozu uciekłam i w przebraniu chłopca, przy pomocy Jerzego Łebkowskiego członka Szarych Szeregów, ukryłam się we wsi Święcieniec pod Płockiem. Po wyzwoleniu Płocka wraz z rodziną wróciłam do tego miasta.
W maju 1949 roku otrzymałam świadectwo dojrzałości żeńskiego liceum im. Hetmanowej Reginy Żółkiewskiej w Płocku oraz ukończyłam kurs przygotowawczy do egzaminu wstępnego na studia na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Po przyjęciu na czteroletnie studia otrzymałam indeks o numerze albumu 14685, wydanym przez Rektora i Dziekana W.F. Uniwersytetu Warszawskiego (data 28.09.1949 rok). Zostałam przyjęta na studia dzięki bardzo dobrym ocenom ze wszystkich przedmiotów maturalnych, wyników egzaminu wstępnego oraz zatajeniu przez ówczesnego dziekana, profesora Bolesława Olszewskiego dokumentu znajdującego się w moich aktach, a zakazującego przyjęcia mnie na studia. Dokument został przysłany z liceum z Płocka i zawierał negatywną decyzję członka Szkolnej Komisji Rekrutacyjnej i pracownika Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego o przyjęciu mnie na studia wyższe.
Po ukończeniu w 1950 roku z wysoką średnią (4,5) pierwszego roku studiów otrzymałam stypendium i miejsce w domu akademickim przy ul. Górnośląskiej. W latach 1950-1951 Wydział Farmaceutyczny wraz z Wydziałem Lekarskim został wyodrębniony z Uniwersytetu Warszawskiego jako Akademia Medyczna (Lekarska) w Warszawie.
Po ukończeniu studiów i uzyskaniu dyplomu magistra farmacji na Wydziale Farmaceutycznym Akademii Medycznej w Warszawie (numer L940/53) zostałam przyjęta na studia doktoranckie (1953 rok) do Katedry i Zakładu Technologii Chemicznej Środków Leczniczych, w której kierownikiem był prof. dr hab. Stanisław Biniecki. W latach 1953-1954 byłam, dzięki profesorowi Binieckiemu, stypendystką Instytutu Leków w Warszawie. W 1956 roku zostałam zatrudniona w Katedrze i Zakładzie Technologii Chemicznej Środków Leczniczych na etacie starszego asystenta. Dyplom doktora nauk farmaceutycznych na Wydziale Farmaceutycznym A.M. w Warszawie uzyskałam w 1961 roku. Opiekunem pracy doktorskiej był prof. Stanisław Biniecki. W przeddzień obrony pracy doktorskiej zdałam egzamin na prawo jazdy. W 1973 roku uzyskałam stopień naukowy doktora habilitowanego nauk farmaceutycznych, a w 1994 roku - tytuł profesora nauk farmaceutycznych.
W latach 1961-1969 byłam zatrudniona na etacie adiunkta (etat naukowo-dydaktyczny), w latach 1969-1991 - docenta, zaś w latach 1991-1994 - profesora nadzwyczajnego, a od 1995 roku - profesora zwyczajnego w Katedrze i Zakładzie Technologii Chemicznej Środków Leczniczych Wydziału Farmaceutycznego Akademii Medycznej w Warszawie. W latach 1977-2006 pełniłam funkcję kierownika tejże katedry. Łącznie w tej katedrze przepracowałam 64 lata.
W latach 1985-1987 oraz 1994-1996 byłam zastępcą Dyrektora Instytutu Nauki o Leku Akademii Medycznej w Warszawie oraz wicedyrektorem studium doktoranckiego tejże uczelni. Funkcję Dziekana Wydziału Farmaceutycznego pełniłam z wyboru przez dwie kadencje (w latach 1987-1990 i 1990-1993). Następnie byłam Prorektorem d.s. kadr A.M. w Warszawie.
W roku 1989 jako Dziekan Wydziału Farmaceutycznego zgłosiłam kandydaturę doc. dr hab. Jana Pachecka na wakujące stanowisko Prorektora ds. Nauki i Rozwoju Kadry Naukowej. Według obowiązującej wtedy Ustawy o szkolnictwie wyższym wyborów Rektora i Prorektorów dokonywał Senat Uczelni. Kandydat Wydziału został wybrany na prorektora 12 grudnia 1989 roku.
Przez cały okres pracy w A.M., a następnie WUM ściśle i bardzo owocnie współpracowałam z władzami uczelni i członkami Senatu. Łączyła mnie szczególnie dobra współpraca z Rektorem Januszem Piekarczykiem (stomatologia) i Rektorem Markiem Krawczykiem (wydział lekarski) oraz Rektorem Tadeuszem Tołłoczko (wydział lekarski).
W latach 1968-1972 byłam Konsultantem Departamentu Szkolnictwa Wyższego i Nauki w Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej w Warszawie.
Pełniłam też funkcję Kuratora Katedry i Zakładu Farmacji Stosowanej Warszawskiego Wydziału Farmaceutycznego (1989-1995 rok). W latach 2001-2011 byłam Wojewódzkim Konsultantem do spraw Przemysłu Farmaceutycznego w Warszawie. W latach 2003-2005 oraz 2006-2009 zostałam wybrana na członka Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego jako jedyna farmaceutka w kraju.
Od 1955 roku jestem członkiem Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego. W tymże roku zostałam członkiem Komisji Statutowej Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, którego członkami byli: dr Bogdan Kamiński i mgr Zdzisław Wojsa. W następnych latach w PTFarm. pełniłam szereg funkcji organizacyjnych, w tym kilka kadencji prezesa Warszawskiego Oddziału. Byłam także skarbnikiem w Zarządzie Głównym oraz przewodniczącą ogólnopolskiej Sekcji Chemii Medycznej.
Byłam członkiem Komisji Zdrowia Stołecznej Rady Narodowej (1965-1969). Byłam także wybierana na członka Komitetu Terapii i Nauki o Leku PAN oraz członka Komisji Syntezy i Projektowania Nowych Leków. Przez dwie kadencje byłam przewodniczącą Rady Społecznej Szpitala Okulistycznego WUM.
Przez wiele lat współpracowałam z Instytutem Farmaceutycznym w Bonn, RFN (prof. Erhardt Röder, prof. Ulrike Holzgrabe), Instytutem Farmaceutycznym Chemii Organicznej na Węgrzech (prof. Kataline Szabo-Pusztay, Budapeszt, Hungary, 1979 rok). Ścisła współpraca łączyła mnie również z Instytutem Farmaceutycznym oraz Instytutem Leków w Warszawie, Warszawskimi Zakładami Farmaceutycznymi "Polfa", Instytutem Farmakologii w Krakowie i z francuską firmą farmaceutyczną Servier. Współpracowałam również z Instytutem Warzywnictwa im. Emila Chrobaczka w Sierniewicach (w zakresie badań grzybów trujących, w tym halucynogennych).
Począwszy od czasów studenckich byłam przez wiele kadencji członkiem Rady Wydziału Farmaceutycznego i członkiem Senatu A.M. (późniejszego WUM) jako wybierany przedstawiciel asystentów i adiunktów, potem jako Dziekan. Pracowałam w tym czasie w licznych komisjach wydziałowych i senackich np.: przez 20 lat byłam sekretarzem Komisji Rekrutacyjnej do spraw Egzaminu Wstępnego na Farmację (1958-1978). Byłam też członkiem Komisji Dyscyplinarnej dla studentów i pracowników dydaktycznych I i II stopnia.
Byłam opiekunem licznych prac magisterskich (325), doktorskich (16), habilitacyjnych (2). Wychowankowie przewodów habilitacyjnych prof. dr hab. Franciszek Herold i prof. dr hab. Jadwiga Turło zostali późniejszymi kierownikami obecnie Katedry i Zakładu Technologii Leków i Biotechnologii Farmaceutycznej Wydziału Farmaceutycznego WUM. Prof. dr hab. Jadwiga Turło była Prorektorem WUM.
Byłam też recenzentem wielu prac doktorskich, habilitacyjnych oraz wniosków na tytuł profesora. Uczestniczyłam też w komisjach egzaminacyjnych do spraw specjalizacji aptecznej i technologii przemysłowej I i II stopnia.
Jestem współautorem dwóch patentów dotyczących produkcji leków: patent nr 236592 na wynalazek PT. Nowa pochodna N-demetylo-izopropylotropanu (synteza jego związku) oraz patent nr P.402082/Pat. 225547 dotyczący sposobu otrzymywania preparatu z Lentinula edodes i zastosowania preparatu (biotechnologia farmaceutyczna).
W czasie sprawowania funkcji Dziekana za najważniejsze osiągnięcie uważam powołanie Rad Pedagogicznych na poszczególnych latach studiów (1988 rok). W skład Rad Pedagogicznych wchodzili przedstawiciele wszystkich Katedr i Zakładów danego roku studiów i starostowie grup studenckich. Do zadań Rad Pedagogicznych było m.in. ustalanie terminów kolokwiów i egzaminów. Jednym z celów opiekuna roku było rozwiązywanie ewentualnych nieporozumień między studentami a nauczycielami akademickimi. Ze względu na zapewnienie obiektywizmu decyzji opiekunem roku mógł być tylko nauczyciel akademicki niemający zajęć dydaktycznych na danym roku studiów.
W latach 1968-1972 byłam realizatorem pierwszego etapu reformy studiów farmaceutycznych. Z dniem 1 października 1969 roku na wydziałach farmaceutycznych nowy program studiów został wprowadzony (w pierwszym etapie) na latach studiów 1-3. Departament Szkolnictwa Wyższego i Nauki Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej powołał zespół do spraw reformy z profesorem Maksem Nikonorowem jako przewodniczącym. Jako członkowie zostali powołani z różnych wydziałów farmaceutycznych: profesor dr Jerzy Chodkowski, prof. dr Jan Fidelus, doc. dr Zdzisław Kowalewski, prof. dr Jerzy Krawczyński, prof. dr Leonard Kuczyński, prof. dr Zdzisław Olszewski, prof. dr Stanisław Rolski. Byłam członkiem tego zespołu. Członkowie tego zespołu koordynującego przewodniczyli lub wchodzili w skład pięciu zespołów kierunkowych: aptecznego, analizy farmaceutycznej, analizy klinicznej (analityki medycznej), technologicznego i zielarskiego. Studenci dokonywali wyboru kierunku po trzecim roku studiów. Zespoły kierunkowe opracowały materiały dotyczące nowego planu i programów studiów, które zostały przedyskutowane w radach wydziałowych, a następnie zaakceptowane przez Zjazd Dziekanów. Jednocześnie dla wszystkich prawie dyscyplin poszczególni autorzy opracowali nowe programy nauczania uwzględniające potrzeby studiów farmaceutycznych z wyższych lat zaopiniowane następnie przez Rady Wydziałów. Dla stworzenia możliwości porozumienia się między innymi w sprawach reformy studiów dziekani powołali (z inicjatywy konsultanta prof. dr hab. Bożenny Gutkowskiej) Konwent Dziekanów. W skład Konwentu wchodzili dziekani wszystkich wydziałów farmaceutycznych. Zadaniami Konwentu było przedstawianie informacji dotyczących dydaktyki (reforma studiów) i tematyki naukowej na poszczególnych wydziałach farmaceutycznych. Omawiano również trudności kadrowe np.: nowo tworzącego się wydziału farmacji w Białystoku. W Białymstoku początkowo istniał tylko oddział Analityki Medycznej ponieważ ze względu braków kadrowych nie mógł powstać wydział. Białostocki Wydział Farmaceutyczny był organizowany przez dawnego wyróżniającego się absolwenta Warszawskiego Wydziału Farmaceutycznego prof. n. farm. Władysława Gałasińskiego. Przyszłam z pomocą delegując do pracy w Białymstoku adiunkta z Warszawskiego Wydziału Farmaceutycznego dra n. farm. Franciszka Herolda (pracownika Zakładu Technologii Chemicznej Środków Leczniczych), który organizował ćwiczenia praktyczne zakładów prowadzących eksperymenty z syntezy środków leczniczych. Udało się również namówić osobę o olbrzymiej wiedzy z zakresu farmacji stosowanej prof. Małgorzatę Sznitowską (GUM) do objęcia kuratorstwem nowopowstającego Zakładu Farmacji Stosowanej na Wydziale Białostockim. Dla potrzeb studenckich zainicjowałam wraz z prof. dr hab. Mirosławą Furmanową opracowanie przewodników dydaktycznych na poszczególnych latach studiów. Przewodniki zawierały szczegółowe programy zajęć i wymagania z ich zakresu. Treści były co roku unowocześniane. Departament Szkolnictwa Wyższego i Nauki powołał Radę Programową studiów farmaceutycznych, której byłam członkiem.
Przez kilka lat byłam członkiem Wydziałowego Zespołu ds. Jakości Kształcenia na Wydziale Farmacji WUM.
Byłam współzałożycielem czasopisma uczelnianego pt. Medycyna-Dydaktyka-Wychowanie. Następnie pełniłam obowiązki redaktora działu dydaktyka.
Byłam członkiem redakcji dwóch liczących się czasopism farmaceutycznych Acta Poloniae Pharmaceutica i Farmacji Polskiej.
Byłam rówież jednym z członków założycieli fundacji Pro Pharmacia Futura, której głównym założycielem i przewodniczącą do dnia dzisiejszego jest prof. dr hab. Małgorzata Sznitowska (Gdańsk, Farmacja Stosowana, GUM).
Jestem członkiem Stowarzyszenia Wychowanków Warszawskiej Medycyny i Farmacji.
Przez kilka lat pod moją kuratelą jako Dziekana, pracowała organizacja studencka pod nazwą Młoda Farmacja (od 1987 roku). Młodzi studenci organizowali wymianę ze studentami z innych krajów w ramach programów np.: Erasmus. Wymiana miała miejsce głównie w miesiącach wakacyjnych i pozwalała porównać studia farmaceutyczne w Polsce z programem studiów w innych krajach. Okazało się, że program polskich studiów po reformie był o wiele bogatszy aniżeli program np. w Wielkiej Brytanii i zbliżony do programu francuskiego i szwajcarskiego. W naszym przekonaniu program brytyjski przygotowywał absolwentów prawie wyłącznie do pracy w aptece. W Polsce przed II wojną światową i przed reformą nie było kierunków na studiach farmaceutycznych. Nie było konieczności wykonywania pracy magisterskiej. Warunkiem zaliczenia studiów i przyznania stopnia magistra farmacji było zaliczenie wszystkich obowiązujących egzaminów. Poszerzony program studiów farmaceutycznych w Polsce (dzięki wspomnianej wcześniej reformie studiów) i wprowadzone kierunki (specjalności) oraz szkolenia podyplomowe miały stworzyć możliwość przygotowania absolwentów do pracy w różnych specjalnościach, zwiększyć atrakcyjność studiów, a tym samym napływ młodzieży na ten kierunek.
Młodzież studencka Wydziału Farmaceutycznego zainteresowała się kierunkiem kosmetyka i profilaktyka zdrowia. W Warszawie działała Wyższa Szkoła Zawodowa Kosmetyki i Pielęgnacji Zdrowia (działa do dziś) mająca siedzibę przy ulicy Podwale 13, a obecnie mieszcząca się przy ul. Drawskiej 27. Zgodziłam się wykładać w tej szkole tzw. leki OTC. Pomagała mi w wykładach dr Marzenna Klimaszewska z Katedry i Zakładu Technologii Leków i Biotechnologii Farmaceutycznej. Pracowałyśmy w tej szkole dwa lata.
Przez cały czas pracy zawodowej wykonywałam badania naukowe. Rozpoczęłam je jako zleceniobiorca Instytutu Leków w Warszawie pod kierunkiem prof. dr hab. Stanisława Binieckiego, członka honorowego Królewskiej Belgijskiej Akademii Medycznej. Tematyką moich badań było poszukiwanie w drodze syntezy chemicznej, a następnie biotechnologii nowych związków o spodziewanym działaniu farmakologicznym. Poszukiwania te dotyczyły substancji z bardzo różnych grup chemicznych. Były to np.: pochodne piperazyny, pirydazyny, azacyklooktanu, pirydylo- i piperydyloaminy, metylo- i dimetylopiperydynolu, ftalazyny, 5-azaftalazyny, 1-hydrazynoftalazyny i inne. Spośród kilkudziesięciu nieopisanych wcześniej pochodnych hydrazynoftalazyny (55-59) otrzymanych przez zespół naukowy w skład, którego wchodziłam, kierowanego przez profesora Stanisława Binieckiego, jedna z substancji posiadała silniejsze działanie hypotensyjne i lepszy indeks terapeutyczny od np. Apresoliny czy Nepresolu. Była to późniejsza todralazyna (Binazyna).
W następnych latach poszerzałam tematykę naukową pod własnym kierunkiem w zakresie badań obejmujących syntezy nowych pochodnych pirydyny, piperydyny i kwasu acetylotropowego (prowadzone w pracach magisterskich, doktorskich i pracy habilitacyjnej). Duża liczba otrzymywanych nowych związków została zakwalifikowana do poszerzonych badań farmakologicznych jako rokujące środki lecznicze przeciwbólowe i przeciwnadciśnieniowe. Jak wspomniałam wcześniej moje badania zaowocowały dwoma patentami,
W czasie pracy zawodowej otrzymałam szereg nagród naukowych, dydaktycznych i organizacyjnych Rektorskich i Ministerialnych różnego stopnia. Otrzymałam też np.: nagrodę im. Józefa J. Celińskiego za wybitne zasługi dla Wydziału Farmaceutycznego z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej WUM. Byłam odznaczona Krzyżem Kawalerskim i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
W 2012 roku zostałam uhonorowana medalem Nagrody Zaufania "Złoty OTIS". Działalność Nagrody Zaufania "Złoty OTIS" polega na pozytywistycznej pracy na rzecz rozwoju i upowszechniania edukacyjnej, konsumenckiej i społecznej misji oraz inicjowania międzynarodowego działania prozdrowotnego m.in. na Ukrainie, Białorusi i Gruzji.
Po zakończeniu pracy w WUM zatrudniłam się w charakterze wolontariusza naszej uczelni. Niestety ze względów formalnych nie dostałam nawet pisemnej odpowiedzi na moje podanie o dalsze przedłużenie wolontariatu. Według udzielonej mi ustnej informacji Działu Kadr WUM, że nie przygotuje on obowiązującego porozumienia ze względu na mój zaawansowany wiek, zakończona została moja współpraca z uczelnią.